کتاب The Meme Machine (ماشین مم)

کتاب The Meme Machine را به پیشنهاد یکی از دوستانِ عزیزم و برای درک بهتر کتاب ژن خودخواه خواندم و باید بگویم نثر زیبا، ساده، روان، دقیق و علمی بلکمور در این کتاب برایم خیلی دوست داشتنی بود.

سوزان بلکمور این کتاب را در سال ۱۹۹۹ میلادی نوشت و جالب اینکه ریچارد داوکینز مقدمه‌ی این کتاب را نوشته است.

سوزان بلکمور می‌گوید شباهت‌های میان انسان‌ها و حیوانات را می‌توان با کمک نظریه‌ی داروین و انتخاب طبیعی توضیح داد ولی تفاوت‌ها و تمایزهای میان انسان و حیوان را باید از طریق دیگری توضیح داد.

داوکینز در کتاب ژن خودخواه، موجودات را ماشین ژن می‌نامد. بلکمور نیز برای توضیح تفاوت میان انسان با سایر جانداران، انسان را ماشین مم می‌نامد.

بلکمور برای توضیح مم اینگونه بحث خودش را شروع می‌کند:

هنگامی که شما از کسی تقلید می‌کنید، چیزی جابه‌جا می‌شود. سپس این «چیز» می‌تواند دوباره و دوباره، جابه‌جا شود و به همین ترتیب زندگی خودش را ادامه دهد.

ممکن است آن چیز را ایده، دستورالعمل، رفتار، تکه‌ای از اطلاعات، … بنامیم. اما اگر بخواهیم آن را مطالعه کنیم نیاز داریم که به آن یک نام بدهیم. خوشبختانه یک نام وجود دارد. آن نام «مم» است.

اولین بار ریچارد داوکینز در کتاب ژن خودخواه، ایده‌ی یک همانندساز یا Replicator جدیدی به نام Meme را برای مطرح کرد.

داوکینز ریشه‌ی یونانی Mimeme را نامی مناسب یافت ولی تمایل داشته تک هجایی و تلفظ آن کمی شبیه به Gene (ژن) باشد، برای همین آن کلمه را به شکل Meme (مم) خلاصه کرد.

بلکمور نیز در این کتاب کوشیده است تا با استفاده از اصول کلی نظریه‌ی تکامل و با کمک آنالوژی به شرح و توضیح و توصیف نظریه‌ی ممتیک و مم بپردازد.

او همچنین بیان می‌کند می‌توان تکامل را در هر چیزی که متعلق به انسان است مشاهده کرد: تمدن، فرهنگ، اجتماع، زبان، فرهنگ. تکامل در همه‌ی این موارد به کمک مم انجام می‌شود.

بلکمور با تعریف اصطلاح memeplex می‌گوید همانطور که ژن‌ها به شکل گروهی درون کروموزم‌ها قرار دارند و به‌وسلیه‌ی آنها تکثیر و جابه‌جا می‌شوند، مم‌ها هم به شکل گروهی بهتر می‌توانند از جایی به جایی دیگر (یا ذهنی به ذهنی دیگر) و از طریق تقلید منتقل شوند.

پس از آن نیز شکل‌های مختلف مم و چگونگی کارکرد آن‌ها را در محیط‌های مختلف از جمله فضای مدرن زندگی امروز و اینترنت توضیح می‌دهد.

تعدادی از جملات دوست‌داشتنی این کتاب برای من:

  • One of the problems of being a human is that it is rather hard to look at humans with an unprejudiced eye.
  • Memes are stored in human brains (or books or inventions) and passed on by imitation.
  • Looked at through the new lens of the memes, human beings look quite different.
  • When the environment changes, a species that can speak, and pass on new ways of copying, can adapt faster than one that can adapt only by genetic change.
  • The way we experience the world is not ‘the way it really is’ but the way that has proved useful to natural selection for us to perceive it.
  • […] ‘the memes are busy devising’. This translates into the more accurate statement that memes for DNA testing, sequencing the human genome, and genetic engineering are successfully replicating in today’s world.

4 دیدگاه در “کتاب The Meme Machine (ماشین مم)

  1. سلام.
    طاهره نمی دونی چقدر ذوق کردم اسم این کتابو اینجا دیدم. خیلی دوست دارم بخونمش. کلا کتابایی که تو سایتت معرفی می کنی کتابایی هستند که تو لیستم هستند و دوست دارم یه روزی همشون رو بخونم و وقتی می بینم تو اینجا معرفی کردی بیشتر مشتاق میشم که بیارم بالای لیستم. با مفهوم meme چند وقت پیش آشنا شدم و خوشحالم که اینجا تو هم در موردش صحبت کردی. چقدر در این زمینه بی سوادم.

    1. سعیده جان. خیلی خوشحالم شدم که بهم گفتی می‌خوای این کتاب رو بخونی.
      راستش منم قبل از خوندن این کتاب چیزی درباره‌ی مفهوم meme نمی‌دونستم و خوندن این کتاب باعث شد که بفهمم meme و memetic و memeplex چی هست.
      به شخصه، سومین نقل قولی که در اینجا از این کتاب نوشتم رو خیلی دوست دارم. چون هم در حین خوندن کتاب و هم بعد از اینکه این کتاب رو تموم کردم، متوجه شدم که نگاه کردن به دنیای اطراف‌مون از دید memeها خیلی متفاوت‌تره. نگاهی که بهمون کمک می‌کنه خیلی از چیزهای پنهان مانده از زاویه‌ی دید خودمون رو ببینیم و بفهمیم و بیش از پیش بهشون توجه کنیم.

  2. طاهره جان.
    ممنون که در مورد این کتاب نوشتی.
    من کلمه Meme (مم) و کتاب The Meme Machine سوزان بلک مور، رو اولین بار از محمدرضای عزیز شنیدم. اولین بار توی اینستاگرامش بهش اشاره کرد و بعد چند باری توی روزنوشته ها مختصر ازش حرف زد.
    نمیدونم خوندیشون یا نه. لینکشون رو برات میذارم:
    از جمله توی این پست (دنیای تکنولوژی، حافظه بیرونی و درد جاودانگی – با لینک https://goo.gl/78929i )، که به عنوان یکی از پدیده‌ های توسعه و ترویج ویروسی افکار و ایده‌های مثبت و منفی، تحت عنوان Memetics بهش اشاره کرد.
    یا در این کامنت:
    https://goo.gl/tsgLGZ
    و این یکی:
    https://goo.gl/AcnuLk
    اتفاقاً همیشه به این فکر میکردم که ای کاش، یا در روزنوشته ها و یا در کتاب پیچیدگی، محمدرضا بیشتر در موردش برامون حرف میزد. اما همونطور که خودش در یکی از کامنتهاش گفته بود که: “چون کار سنگینیه منتظر یه فرصت بهترم.” ، من هم منتظر اون فرصت بودم، و البته همچنان هستم. 🙂
    راستش کتاب «ژن خودخواه» رو خریدم و من هم به زودی (بعد از تموم کردن این کتابی که در حال حاضر در حال خوندنش هستم) تصمیم دارم بخونمش. و حالا که با نوشته ی خوب تو و برگشتن به صحبت های محمدرضا، برام یادآوری شد که The Meme Machine به درک بهتر این کتاب کمک میکنه، سعی می کنم این کتاب رو هم تهیه کنم و بخونمش.
    خوندن و دونستن بیشتر در مورد این موضوعات، همیشه برام هیجان انگیز و دوست داشتنی و آموزنده بوده و هست.
    راستی، چقدر این جمله از کتاب رو دوست داشتم:
    The way we experience the world is not ‘the way it really is’ but the way that has proved useful to natural selection for us to perceive it.
    باز هم ممنون.

    1. شهرزاد جان. خیلی خوشحال شدم که گفتی می‌خوای این کتاب رو بخونی.

      کتاب The Meme Machine یکی از بهترین کتاب‌هایی بود که من ۲۰ هفته‌ی کامل، درگیر خوندنش بودم. هر هفته یکی از فصل‌های این کتاب رو می‌خوندم جلو می رفتم. راستش اولین کتابی هم بود که تا این اندازه کند خوندمش. نه این کتاب پیچیده و سختی باشه. اتفاقاً سبک نوشته‌ی بلکمور در این کتاب، برای من بسیار دوست‌داشتنی بود. روان و ساده و در عین حال علمی و دقیق.
      به این خاطر کند می‌خوندم که حرفایی که می‌گفت برای من کاملاً جدید بود و نیاز داشتم که برای درک حرف‌های بلکمور (اون هم در حد فهم اندک خودم) آهسته بخونم.

      مواردی رو هم که اینجا گفتم خیلی مختصر و در حد یه معرفی کوتاه بود. بیشتر می‌خواستم چند تا مورد از کتاب رو بگم تا شاید انگیزه‌ای بشه برای دوستانم که این کتاب رو بخونن.

      بابت لینک‌هایی که از روزنوشته‌ها اینجا گذاشتی، خیلی ممنونم. باعث شد که برم و دوباره اونها رو بخونم.
      البته من هم منتظر هستم تا محمدرضا شعبانعلی عزیز این فرصت رو پیدا کنن و بحث‌های مربوط به Meme و Memeplex رو در روزنوشته‌ها مطرح کنن. قطعاً ایشون با تسلطی که بر این بحث‌ها دارن می‌تونن کامل و جامع در این باره بنویسند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

وب‌نوشته‌های طاهره خباری