اثر محیط و خطای ذهنی

در فصل هشتم کتاب تفکر، سریع و کند چنین تصویری وجود دارد:

سوال این است: آن‌طور که در تصویر چاپ‌شده، آیا فرد سمت راست بزرگ‌تر است یا تصویر سمت چپ؟

با توجه به محیط ترسیم شده، سیستم ۱ بلافاصله پاسخ می‌دهد: «مرد سمت راست»!

در واقع مغز ما از طریق پردازش اطلاعاتی که از طریق چشم آنها را دریافت کرده و با توجه به محیطی که این تصویر در آن ترسیم شده، درباره‌ی اندازه‌ی این سه مرد قضاوت می‌کنیم.

حال بگذریم از اینکه در ادامه کانمن توضیح می‌دهد ما در اینجا پرسش مشکل را با پرسشی آسان‌تر جایگزین کردیم و چشم ما به دنبال این بود که ببیند قد کدام مرد بلندتر است.

به هرحال در کسری از ثانیه این قضاوت را انجام دادیم.

حال اگر به‌خاطر وجود محیط دچار این خطا شده‌ایم، آیا با حذف محیط اطراف، این خطا دیگر به‌وجود نمی‌آید؟

من محیط اطراف این تصویر را پاک‌ کردم و به تصویر زیر رسیدم:

در این تصویر با وضوح بیشتری مشخص است که هر سه مرد دارای اندازه‌ی یکسانی هستند.

در واقع مشخص است که با جداسازی محیط اطراف، دیگر ذهن ما درباره‌ی آنچه که می‌بیند، دچار خطا نمی‌شود.

با دیدن این مثال یاد مورد دیگری افتادم.

در بحث‌های اقتصادی هنگامی که بخواهیم تغییرات واقعی برخی از شاخص‌های اقتصادی، مثلاً تولید ناخالص داخلی را مشاهده کنیم، آنها را براساس قیمت‌های ثابت اندازه‌گیری می‌کنیم. چون طبق تعریف مقدار چنین شاخصی از جمع ارزش پولی کل کالاها و خدمات به‌دست آمده است.

از طرفی می‌دانیم که اگر در سال جاری قیمت‌ها تغییر کند ولی مقدار تولید تغییر نکند، عدد به دست آمده برای این شاخص مقدار بیشتری نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد.

در واقع در این حالت تمام افزایش این شاخص مربوط به افزایش قیمت‌ها است و نه افزایش در مقدار تولید.

پس اگر دقیقاً بخواهیم ببینیم آیا مقدار تولید در یک کشور افزایش پیدا کرده است یا خیر، باید به شیوه‌ای اثرات قیمتی را حذف کنیم.

در واقع در اینجا افزایش قیمت‌ها به نوعی نشان‌دهنده‌ی اثرات محیطی است و با حذف آنها می‌توانیم مقدار واقعی شاخص مورد نظرمان را بسنجیم. در غیر این صورت درباره‌ی شاخص مورد نظرمان دچار قضاوت نادرستی می‌شویم.

در کل همه‌ی اینها را گفتم تا به این نکته برسم که لازم است همیشه برای قضاوت درست درباره‌ی مسائلی که با آنها روبه‌رو می‌شویم، حواسمان به شرایط محیطی باشد. در مواردی با حذف شرایط محیطی و جداسازی آن از یک رویداد، می‌توان به نتایج کاملاً متفاوتی  رسید و مانع از خطای ذهنی شد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

وب‌نوشته‌های طاهره خباری